عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
323
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
سرگز 604 از تنگ موردان تا سرگز سه فرسخ كامل [ است ] و راهش در اطراف يمين رودخانه سير مىكند و راهش رو به فراز و سنگلاخ به شمال غربى است و اطراف راه هم كوههاى خرد و بزرگ بسيار دارد و علوفه هم همهقسم ممكن ولى كمياب است . و همينكه يك فرسخ بگذرى به مزرعهء عاشور سابق الذكر مىرسد و از آنجا تا سرگز دو فرسخ و خطش به طريق سابق است [ 355 ] سرگز مزرعهاى است در اوايل خاك رودبار و منتهى اليه خاك صوغان و ارزويه و آب آن از چشمهسارهاى چند است كه فاضل همان به عاشور مىرود و يك رشته قنات نيز دارد . ليكن از سرگز به پائين از اطراف و اكناف رودخانه آب زه مىكند و خوشخوش زيادتر مىشود . مزرعهء مزبوره ملك ملّا عبد الصّمد كلانتر صوغان و كسان اوست و محصولش شتويا صيفيا قريب سى خروار [ ست ] و جزئى باغات و انار و انجير در آنجا به عمل مىآيد و اهالى آن كه قريب بيست نفر مرد و زنند در پلاس نشيمن دارند . و آب و هواى اين نقطه برزخ ما بين گرمسير و سرحدّ است . و تنگ موردان نسبت به سرگز و فارياب باز حالت برزخيّت دارد . سرنى - گدار ميدان 605 بالجمله يك مزرعهء ديگر پهلوى سرگز واقع و موسوم است به مزرعهء سرنى و آب آن از چشمهسار و ملكيتش با اهالى صوغان و محصول آن قريب سى خروار شتوى و صيفى و اهالى آن منحصر است به مزارعان و عملجات سرگز . و ماليات ملكى اين شش مزرعهء سرگز و سرنى و عاشور و موردان و نارمند و زهمكان جزو خاك رودبار و مالياتشان جمع ملا حسين قلندر است و ماليات و سرشمار را به مباشرين صوغان مىپردازند . و كلّيهء اين مزارع و فارياب و چادرماه و رستمآباد و دميل و كلاشگرد را سفيد آبادان مىنامند و درواقع اسم از براى اين محلّ است . از سرگز يك فرسنگى گذشته به گدارى مىرسد مسمّى به گدار ميدان و آن نقطه حدّ و سدّ است ما بين خاك رودبار و صوغان ارزويه . و از كلاشگرد تا صوغان عبور دادن توپ در اين جادّهء مذكوره ممكن [ است ] ولى خالى از صعوبت نيست .